Orzeczenie o niepełnosprawności w ciągu roku a ulga rehabilitacyjna

Rozliczenie ulgi rehabilitacyjnej nie wymaga posiadania orzeczenia przez cały rok – dokument wydany w trakcie roku podatkowego uprawnia do odliczeń za ten cały rok. Kluczowe znaczenie ma data powstania niepełnosprawności wskazana w orzeczeniu. Poznaj warunki prawidłowego rozliczenia.

Jak data wydania orzeczenia wpływa na prawo do ulgi?

Podstawowym warunkiem skorzystania z ulgi rehabilitacyjnej jest legitymowanie się jednym z dokumentów wymienionych w art. 26 ust. 7d ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Do tego katalogu należy orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, decyzja o przyznaniu renty z tytułu niezdolności do pracy, a także orzeczenie o niepełnosprawności dla osób poniżej 16. roku życia. Przepisy nie zastrzegają, że podatnik musi dysponować tym dokumentem od 1 stycznia do 31 grudnia.

Praktyka organów podatkowych i wydawane interpretacje indywidualne potwierdzają, że orzeczenie otrzymane w dowolnym momencie roku nie pozbawia prawa do odliczeń. W takich przypadkach fiskus stoi na stanowisku, że podatnik może odliczyć wydatki poniesione od dnia uprawomocnienia się orzeczenia. Uzyskanie dokumentu w grudniu otwiera zatem drogę do rozliczenia wydatków z całego roku, o ile zostały one poniesione po dacie widniejącej na dokumencie.

Orzeczenie o niepełnosprawności wydane w trakcie danego roku podatkowego nie pozbawia podatnika prawa do dokonania odliczeń wydatków na cele rehabilitacyjne za ten rok – wynika to wprost z wykładni art. 26 ust. 7d ustawy o PIT.

Wydatki sprzed daty orzeczenia

Poważny problem pojawia się przy próbie odliczenia kosztów poniesionych przed otrzymaniem dokumentu. Zdarza się, że choroba trwa od wielu miesięcy, a formalne potwierdzenie niepełnosprawności osoba uzyskuje z opóźnieniem. W takiej sytuacji organy skarbowe co do zasady uznają, że wydatki podlegają odliczeniu dopiero od daty wydania orzeczenia.

Stanowisko to obrazuje sprawa podatnika z chorobą kręgosłupa. Przebywał on na turnusie rehabilitacyjnym w lutym 2018 roku, lecz orzeczenie o niepełnosprawności uzyskał dopiero w lipcu tego samego roku. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji nr 0115-KDIT2-2.4011.80.2019.1.MM uznał wówczas, że odliczenie wydatku z lutego nie jest możliwe. Argumentem było to, że w momencie ponoszenia kosztów podatnik nie posiadał jeszcze formalnego statusu osoby niepełnosprawnej.

Kiedy ulga przysługuje od daty wcześniejszej niż wydanie dokumentu?

Całkowicie odmienna sytuacja zachodzi, gdy zespół orzekający wskaże w treści orzeczenia konkretną datę powstania niepełnosprawności. Ten zapis radykalnie zmienia możliwości rozliczeniowe. Wówczas odliczeniu podlegają nie tylko wydatki poniesione po otrzymaniu dokumentu, lecz wszystkie koszty od daty wskazanej jako początek schorzenia.

Prawidłowość takiego postępowania potwierdza interpretacja indywidualna z 3 kwietnia 2023 roku o sygnaturze 0111-KDSB2-1.4011.58.2023.2.AM. Matka dziecka ze zdiagnozowanym autyzmem otrzymała orzeczenie, w którym wskazano, że niepełnosprawność istnieje od wczesnego dzieciństwa. Dyrektor KIS przyznał jej prawo zarówno do rozliczenia ulgi za rok bieżący, jak i do skorygowania zeznań podatkowych za kilka lat wstecz. Organ podkreślił w uzasadnieniu, że gdy dokument potwierdza istnienie schorzenia przed jego formalnym wydaniem, podatnik może odliczyć wydatki z całego tego wcześniejszego okresu.

Czego brakuje, gdy daty nie określono?

Problematyczna pozostaje sytuacja podatników, w których dokumentacji medycznej zespół orzekający wpisał formułę „nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności”. Ten techniczny zapis powoduje, że organy skarbowe odmawiają możliwości wstecznego rozliczania kosztów rehabilitacyjnych. Wskazuje się, że bez jednoznacznego określenia tej daty nie można stwierdzić, czy w okresie ponoszenia wydatków schorzenie już faktycznie istniało.

Prowadzi to do sytuacji określanej przez ekspertów mianem nierównego traktowania podatników. W przypadku chorób onkologicznych czy zwyrodnieniowych daty rozpoznania są zwykle dobrze udokumentowane w kartotekach lekarskich. Odmowa wpisania konkretnego dnia czy roku przez organ orzekający przekreśla szansę na skorzystanie z pełnego zakresu odliczeń, mimo realnie ponoszonych wcześniej wysokich kosztów leczenia czy zakupu leków.

Jak skorygować zeznania za poprzednie lata?

Podatnicy, którzy uzyskali orzeczenie z datą wsteczną, zyskują prawo do złożenia korekty deklaracji PIT za okresy wcześniejsze. Zgodnie z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej zobowiązanie podatkowe przedawnia się po upływie pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Przykładowo zeznanie za 2023 rok można skorygować aż do końca 2029 roku.

Procedura wymaga złożenia formularza korekcyjnego wraz z załącznikiem PIT/O, w którym wyszczególnia się poniesione wydatki rehabilitacyjne. Należy dołączyć wszystkie dokumenty potwierdzające koszty z danego roku. W przypadku wydatków nielimitowanych, takich jak przystosowanie mieszkania, odpisywana jest pełna kwota faktycznie poniesiona. Posiadanie orzeczenia określającego datę powstania niepełnosprawności we wcześniejszych latach otwiera możliwość uzyskania zwrotu nadpłaconego podatku.

Gdy z orzeczenia wynika, że niepełnosprawność istniała przed jego wydaniem, odliczeniu podlegają wydatki poniesione od wskazanej daty powstania schorzenia, nawet jeśli dotyczy to wcześniejszych lat podatkowych.

Praktyczne znaczenie opinii lekarzy

W sporach z organami podatkowymi coraz większą rolę odgrywa dokumentacja medyczna wykraczająca poza samo orzeczenie. Skierowanie na turnus rehabilitacyjny, karta leczenia szpitalnego czy zaświadczenie od lekarza specjalisty mogą stanowić argument potwierdzający, że stan zdrowia w danym okresie już wymagał ponoszenia wydatków. Eksperci podatkowi wskazują, że w razie negatywnej decyzji urzędu warto powoływać się także na orzecznictwo sądów administracyjnych.

Na jakie wydatki daje odliczenie ulga rehabilitacyjna?

Podatnik może odliczyć od dochodu kilkanaście kategorii kosztów, wśród których są wydatki limitowane i nielimitowane. Limit dla wydatków na leki oblicza się jako różnicę między faktycznie poniesioną miesięczną kwotą a 100 zł, pod warunkiem posiadania zalecenia od lekarza specjalisty. Z kolei do limitowanych świadczeń o rocznym pułapie 2280 zł należy używanie samochodu osobowego, opłacenie przewodnika, zakup środków higienicznych oraz utrzymanie psa asystującego. Odliczenia nielimitowane dotyczą między innymi adaptacji mieszkania, zakupu sprzętu rehabilitacyjnego czy pobytu na turnusie.

Co bardzo ważne, limit odliczenia w przypadku używania auta przysługuje w pełnej wysokości 2280 zł nawet wtedy, gdy orzeczenie lub współwłasność pojazdu zostały nabyte w trakcie roku. Nie stosuje się tu proporcjonalnego pomniejszania kwoty limitu do liczby miesięcy. Rozwiązanie to jest korzystne zwłaszcza dla osób, które uzyskują status osoby niepełnosprawnej w drugiej połowie roku.

Wydatki nielimitowane i warunki ich ujęcia

Do wydatków nielimitowanych należą przede wszystkim:

• adaptacja i wyposażenie mieszkań oraz budynków do potrzeb wynikających z niepełnosprawności,
• przystosowanie pojazdów mechanicznych,
• zakup, naprawa lub najem wyrobów medycznych wymienionych w przepisach o refundacji,
• pobyt na turnusie rehabilitacyjnym wraz z opiekunem dla osób z I grupą inwalidztwa,
• zabiegi rehabilitacyjne i leczniczo-rehabilitacyjne,
• opłacenie tłumacza języka migowego,
• kolonie i obozy dla dzieci z niepełnosprawnością oraz dzieci osób niepełnosprawnych do 25. roku życia.

Każdą z tych pozycji trzeba udokumentować fakturami, rachunkami lub dowodami opłat. Samo poniesienie wydatku nie gwarantuje odliczenia, jeśli brak jest stosownego dokumentu potwierdzającego transakcję. W przypadku turnusów i zabiegów ważne jest, by ich związek z niepełnosprawnością wskazany był w skierowaniu od lekarza.

Wydatki limitowane

W ramach limitów rocznych mieszczą się następujące koszty:

• zakup środków higienicznych (m.in. pieluchomajtek, podkładów) – do 2280 zł rocznie,
• opłacenie przewodników osób z dysfunkcją narządu ruchu lub wzroku – do 2280 zł,
• utrzymanie psa asystującego – do 2280 zł,
• używanie samochodu osobowego na potrzeby osoby niepełnosprawnej – do 2280 zł,
• leki – w wysokości nadwyżki ponad 100 zł miesięcznie przy stałym lub czasowym zaleceniu specjalisty.

Podatnik ma obowiązek przechowywać dowody zakupu leków, by w razie kontroli udowodnić wysokość faktycznie poniesionych kosztów. Dokumentowanie nie jest natomiast konieczne przy odliczeniu wydatków na używanie auta, jednak urząd może zażądać okazania dowodu rejestracyjnego i orzeczenia.

Limit 2280 zł na używanie samochodu osobowego przysługuje w całości także wtedy, gdy prawo własności pojazdu lub orzeczenie uzyskano w trakcie roku – nie stosuje się proporcjonalnego zmniejszania tej kwoty.